Lessons learned, czyli czego polscy dostawcy mogą nauczyć się z doświadczeń projektów Hinkley Point C i elektrowni jądrowej Torness w zakresie nadzoru nad urządzeniami, kompetencji i dokumentowania decyzji.

Firma posiada procedury, pracownicy znają swoje zadania, a wykonane prace nie budzą zastrzeżeń. Czy to wystarczy, aby pozytywnie ocenić skuteczność nadzoru? W sektorze jądrowym trzeba jeszcze sprawdzić, na jakiej podstawie pracę zaplanowano, kto podejmował decyzje i jakie dowody potwierdzają spełnienie wymagań. Chodzi o pewność, że właściwy rezultat jest skutkiem kontrolowanego procesu, który organizacja potrafi powtórzyć również przy zmianie personelu, presji terminów lub pojawieniu się niezgodności.

Taką perspektywę przybliżają trzy opublikowane podsumowania inspekcji brytyjskiego Office for Nuclear Regulation (ONR). Dwa z nich dotyczą budowy elektrowni jądrowej Hinkley Point C i nadzoru nad zainstalowanymi i przechowywanymi urządzeniami oraz pracami elektrycznymi. Trzecie przedstawia ustalenia dotyczące utrzymania systemów ochrony przeciwpożarowej w działającej elektrowni jądrowej Torness w Szkocji. Każdy z tych przypadków pokazuje inny wymiar praktycznego nadzoru.

Lekcja 1: Jakość trzeba utrzymać również po dostawie

Podczas inspekcji przeprowadzonej 1–2 lipca 2026 r. ONR sprawdził nadzór nad urządzeniami zainstalowanymi i czasowo przechowywanymi na budowie Hinkley Point C oraz w magazynie J24. Oceniano procesy care and maintenance, czyli opieki technicznej i utrzymania urządzeń.

Regulator pozytywnie ocenił sposób organizacji nadzoru nad urządzeniami. Plany ich kontroli i utrzymania były rozwijane z uwzględnieniem przyszłego rozruchu oraz późniejszej eksploatacji elektrowni. Przy ich opracowywaniu wykorzystywano zalecenia producentów, wytyczne branżowe oraz doświadczenia z eksploatacji podobnych urządzeń, określane jako Operational Experience (OPEX).

ONR sprawdził również sposób postępowania w sytuacji, gdy zaplanowanej konserwacji zapobiegawczej nie można wykonać w pierwotnym terminie. Takie odroczenie podlegało formalnej ocenie i zatwierdzeniu, a więc nie było podejmowane wyłącznie na podstawie decyzji operacyjnej.

Analizowane zapisy zasadniczo pozwalały potwierdzić wykonanie wymaganych działań. Za przykład dobrej praktyki regulator uznał także open-package inspections, czyli kontrole urządzeń przeprowadzane po otwarciu opakowania. Pozwalają one wykryć uszkodzenia, ślady korozji, zawilgocenie lub inne nieprawidłowości, które mogły powstać podczas transportu albo przechowywania.

Oba oceniane obszary otrzymały ocenę GREEN, oznaczającą brak istotnych niezgodności z oczekiwaniami regulatora. Pierwszy dotyczył skuteczności systemu zarządzania (LC17), a drugi — przeglądów, inspekcji, konserwacji i badań urządzeń (LC28). ONR wskazał jedynie drobne możliwości doskonalenia, które nie wymagały ustanowienia formalnej sprawy regulacyjnej służącej monitorowaniu działań naprawczych.

Wniosek dla dostawcy: ustal, kto chroni wyrób na każdym etapie

Pozytywny odbiór wyrobu potwierdza jego stan w określonym momencie. Nie rozstrzyga automatycznie, czy wymagane właściwości zostaną zachowane do czasu montażu i rozruchu. Dlatego przygotowanie dostawy powinno obejmować również zabezpieczenie wyrobu, czyli preservation, oraz zasady dalszego przechowywania. Zakres tych działań musi wynikać z charakterystyki urządzenia, instrukcji producenta i wymagań zamówienia. Dla jednego wyrobu kluczowa będzie ochrona antykorozyjna, dla innego wilgotność, czystość lub okresowe czynności konserwacyjne. Nie ma potrzeby stosowania identycznych zabezpieczeń do wszystkich dostaw.

Równie ważne jest przekazanie informacji. Instrukcja pozostająca u producenta niewiele pomaga, jeżeli magazyn lub wykonawca montażu jej nie otrzymał. Należy uzgodnić odpowiedzialność, wymagane zapisy oraz sposób postępowania po uszkodzeniu opakowania, przekroczeniu warunków przechowywania lub opóźnieniu montażu. Nie oznacza to bezterminowej odpowiedzialności producenta. Oznacza potrzebę jednoznacznego ustalenia granic odpowiedzialności i ciągłości nadzoru. W bazie wiedzy NSCR temat ten łączy się z ITP oraz Graded Approach: planowaniem odpowiednich kontroli i dostosowaniem ich zakresu do znaczenia wyrobu.

Lekcja 2: Kompetencje i decyzje muszą mieć konkretną podstawę

Inspekcja przeprowadzona w lipcu 2026 r. w elektrowni jądrowej Torness dotyczyła utrzymania systemów ochrony przeciwpożarowej, które mogą wpływać na bezpieczeństwo jądrowe. ONR potwierdził, że sprawdzone prace konserwacyjne wykonywano zasadniczo w wymaganych terminach, a zapisy dotyczące kompetencji wykonawców odpowiedzialnych za utrzymanie drzwi przeciwpożarowych były aktualne.

Regulator zidentyfikował jednak dwa istotne problemy. Pierwszy dotyczył personelu prowadzącego specjalne obchody przeciwpożarowe wymagane przez Technical Specifications, czyli warunki i ograniczenia określające bezpieczną eksploatację elektrowni. Organizacja nie wykazała w wystarczający sposób, jakie kompetencje powinny mieć osoby wykonujące te czynności ani jak ich przygotowanie zostało potwierdzone. Drugi problem dotyczył potencjalnej nieszczelności w barierze o deklarowanej jednogodzinnej odporności ogniowej. W dokumentacji zabrakło jasnego uzasadnienia sposobu sklasyfikowania tego defektu oraz terminu jego usunięcia.

ONR nie stwierdził, że wykryta nieprawidłowość stwarzała bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa jądrowego. Wskazał jednak, że brak jednoznacznej oceny i odpowiednich zapisów ograniczał możliwość wykazania, że bariera przeciwpożarowa zachowuje zdolność do realizacji przypisanej jej funkcji bezpieczeństwa. Szczególnie istotnie oceniono brak odpowiednio zdefiniowanych i udokumentowanych kompetencji osób prowadzących obchody przeciwpożarowe. Z tego powodu obszar LC28, obejmujący przeglądy, inspekcje, utrzymanie i badania, otrzymał ocenę AMBER. Regulator ustanowił również formalną sprawę regulacyjną, aby monitorować sposób usunięcia stwierdzonych słabości.

Wniosek dla dostawcy: sprawdzaj przygotowanie do zadania, a nie tylko ukończone szkolenia

Macierz kompetencji powinna pokazywać nie tylko, kto uczestniczył w szkoleniu, lecz przede wszystkim kto jest przygotowany i upoważniony do wykonania określonego zadania oraz na podstawie jakich dowodów zostało to potwierdzone. Samo zaświadczenie o ukończeniu szkolenia nie dowodzi jeszcze, że pracownik potrafi zastosować instrukcję, prawidłowo zinterpretować wynik kontroli, rozpoznać niezgodność lub zatrzymać pracę i przekazać problem na odpowiedni poziom decyzyjny.

Ocena kompetencji powinna więc uwzględniać wymagane kwalifikacje, znajomość konkretnego zadania, doświadczenie praktyczne oraz formalne upoważnienie do wykonania lub zatwierdzenia pracy. Innego przygotowania potrzebuje wykonawca, innego kontroler, a jeszcze innego osoba podejmująca decyzję o sposobie postępowania z niezgodnością.

Z przypadkiem Torness wiąże się również druga ważna lekcja: decyzja techniczna musi mieć możliwe do odtworzenia uzasadnienie. Sam zapis „zaakceptowano” albo „naprawa zostanie wykonana później” nie wyjaśnia, jakie kryteria zastosowano, jakie ryzyko oceniono ani dlaczego wybrany termin uznano za dopuszczalny. Dokumentacja powinna wskazywać osobę podejmującą decyzję, podstawę techniczną, ocenę wpływu na funkcję bezpieczeństwa oraz warunki dalszego postępowania. Jeżeli decyzja wymaga niezależnej weryfikacji lub zatwierdzenia przez klienta, projektanta albo inną uprawnioną stronę, również powinno to pozostawić jednoznaczny ślad w zapisach.

W odniesieniu do NCR oznacza to konieczność powiązania opisu niezgodności z jej oceną, zatwierdzonym sposobem postępowania i potwierdzeniem prawidłowego wykonania podjętych działań. Nie każda niezgodność wymaga pełnej analizy przyczyny źródłowej i uruchomienia CAPA. Takie działania powinny być podejmowane przede wszystkim wtedy, gdy problem jest istotny, powtarzalny lub może mieć wpływ na bezpieczeństwo, zgodność wyrobu albo skuteczność systemu zarządzania. Zakres reakcji powinien być proporcjonalny do znaczenia problemu i obowiązujących wymagań.

Lekcja 3: Kontrolę nad pracą trzeba nie tylko sprawować, ale również wykazać

Trzeci przypadek dotyczy inspekcji przeprowadzonej 8–9 października 2025 r. na budowie elektrowni jądrowej Hinkley Point C. ONR oceniał sposób zarządzania ryzykiem elektrycznym, w szczególności w odniesieniu do tymczasowych instalacji zasilających oraz prac wykonywanych przez zaangażowanych wykonawców.

Podczas inspekcji zaobserwowane prace uznano za odpowiednio kontrolowane, choć zakres czynności możliwych do bezpośredniej oceny był ograniczony. Pracownicy potrafili wyjaśnić obowiązujące zasady bezpiecznej pracy, a sprawdzone zezwolenia na pracę i testy były wypełnione na odpowiednim poziomie. Wątpliwości pojawiły się jednak podczas analizy dokumentacji. Nie była ona od razu dostępna w miejscu wykonywania pracy, a jej późniejszy przegląd nie pozwolił jednoznacznie ustalić:

• w jaki sposób zaplanowano bezpieczne wykonanie zadania;

• kto i na jakiej podstawie określił wymagany poziom odłączenia oraz zabezpieczenia instalacji przed ponownym załączeniem;

• jakie dokumenty powinny znajdować się w miejscu pracy;

• jakie kontrole nadzorcze przeprowadzono przed rozpoczęciem i podczas realizacji zadania.

ONR odnotował również, że wraz ze wzrostem liczby prac i poziomu ryzyka dotychczasowy system zezwoleń może wymagać dalszego rozwinięcia. Główny wykonawca rozpoznał to ograniczenie i przygotował plan zmian, obejmujący testowanie nowych rozwiązań zapewniających większą spójność, praktyczność i możliwość stosowania systemu na szerszą skalę.

Obszar otrzymał ogólną ocenę GREEN, ponieważ bezpośrednio obserwowane prace były właściwie kontrolowane, a regulator nie stwierdził poważnego naruszenia bezpieczeństwa. Jednocześnie zidentyfikowane luki w dokumentacji i rozwiązaniach systemowych wymagały dalszego nadzoru. Dlatego ONR ustanowił sprawę regulacyjną poziomu 4, oznaczoną jako RI-12789, aby monitorować wdrożenie działań doskonalących.

Wniosek dla dostawcy: dokumentacja musi wspierać pracę tam, gdzie jest ona wykonywana

Dokumentacja nie powinna służyć wyłącznie potwierdzeniu po fakcie, że określone czynności zostały wykonane. Powinna wspierać pracownika podczas realizacji zadania, wskazywać aktualne wymagania, sposób postępowania, kryteria akceptacji oraz sytuacje wymagające zatrzymania pracy lub przekazania problemu do rozstrzygnięcia właściwej osobie. Osoba nadzorująca powinna natomiast dysponować dowodami, że wymagane kontrole przeprowadzono we właściwym czasie.

Ma to szczególne znaczenie w nadzorze nad dostawcami usług oraz podczas Source Inspection, czyli inspekcji prowadzonej u dostawcy w trakcie realizacji zamówienia. Przed rozpoczęciem pracy należy jednoznacznie określić:

• jakie dokumenty, w jakich wersjach, muszą być dostępne w miejscu wykonywania zadania;

• które etapy wymagają kontroli, zatwierdzenia lub obecności przedstawiciela klienta;

• jakie wyniki i decyzje należy udokumentować;

• jakie warunki trzeba spełnić, aby kontynuować pracę lub zwolnić wyrób do kolejnego etapu.

Obiektywnych dowodów tzw. objective evidence nie należy utożsamiać wyłącznie z wypełnionymi formularzami. Mogą nimi być również wyniki badań, zapisy pomiarów, świadectwa materiałowe, fotografie, dane z systemów cyfrowych oraz bezpośrednie obserwacje audytora lub inspektora. Ich wartość zależy od tego, czy są wiarygodne i pozwalają potwierdzić spełnienie konkretnego wymagania.

Jeżeli wymagane jest sporządzenie zapisu, to ustne wyjaśnienie pracownika nie może go zastąpić. Brak dokumentu nie oznacza automatycznie, że pracę wykonano wadliwie. Może jednak uniemożliwić wykazanie zgodności, a brak wymaganego zapisu sam w sobie stanowi niezgodność. Jej znaczenie należy ocenić z uwzględnieniem rodzaju czynności, wpływu na bezpieczeństwo oraz możliwości potwierdzenia prawidłowego wykonania pracy.

Gotowość dostawcy potwierdza się w praktyce

Wnioski z opisanych inspekcji nie oznaczają, że każda firma powinna stosować identyczny zakres nadzoru. Punktem wyjścia są zawsze zakres dostawy, jej znaczenie dla bezpieczeństwa oraz wymagania klienta i projektu. Podejście stopniowane (Graded Approach) pozwala dostosować zakres i intensywność kontroli do znaczenia wykonywanych prac, ale nie uprawnia do pomijania obowiązujących wymagań.

Przygotowując firmę do udziału w łańcuchu dostaw energetyki jądrowej, warto więc pytać nie tylko: „Czy mamy odpowiednią procedurę?”, lecz także: „Czy potrafimy wykazać, że skutecznie stosujemy ją w praktyce?”. Dotyczy to zarówno zabezpieczenia i utrzymania urządzeń, jak i kompetencji pracowników, nadzoru nad wykonawcami oraz uzasadniania decyzji technicznych.

Dojrzałość w zarządzaniu jakością w sektorze jądrowym polega na spójności wymagań, rzeczywistych działań i dowodów ich wykonania. Dobra dokumentacja nie zastępuje prawidłowo wykonanej pracy, pomaga ją zaplanować, nadzorować i potwierdzić jej zgodność z wymaganiami.

O analizie

Artykuł oparto na publicznych podsumowaniach trzech inspekcji ONR. Opisują one wybrane obszary w terminach kontroli, nie stanowią więc całościowej ani aktualnej oceny projektów. Wnioski dla polskich dostawców są autorskim komentarzem NSCR, a nie oficjalnym stanowiskiem regulatora czy oceną zgodności z ISO 19443 lub ASME NQA-1. Materiał przygotowany przez ekspertów NSCR z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji wspierających analizę, strukturę oraz redakcję treści. Jeśli zauważysz nieścisłość lub chcesz podzielić się uwagami, zachęcamy do kontaktu.

Źródła

1. Office for Nuclear Regulation (ONR), Hinkley Point C – Inspection ID: 54342. Inspekcja: 1–2 lipca 2026 r. Publikacja: 26 sierpnia 2026 r.

2. Office for Nuclear Regulation (ONR), Torness – Inspection ID: 54746. Inspekcja: lipiec 2026 r. Publikacja: 1 września 2026 r.

3. Office for Nuclear Regulation (ONR), Hinkley Point C – Inspection ID: 54136. Inspekcja: 8–9 października 2025 r. Publikacja: 8 września 2026 r.