DUKOVANY EPC | 02/08

Cykl: Dukovany EPC – wymagania dla łańcucha dostaw

Niezależna analiza publicznie dostępnej dokumentacji kontraktowej projektu Dukovany 5&6 z perspektywy polskich przedsiębiorstw.

Wprowadzenie

System zarządzania jakością stanowi jeden z podstawowych elementów przygotowania przedsiębiorstwa do realizacji dostaw dla energetyki jądrowej. W praktyce jednak samo posiadanie certyfikatu potwierdzającego zgodność z określoną normą nie przesądza jeszcze o zdolności organizacji do spełnienia wymagań konkretnego projektu. Równie istotne jest odpowiednie przełożenie tych wymagań na sposób planowania, realizacji, nadzorowania i dokumentowania poszczególnych prac.

Publicznie udostępniona dokumentacja kontraktu EPC dotyczącego budowy nowych bloków elektrowni jądrowej Dukovany 5&6 w Czechach pozwala przeanalizować, w jaki sposób zagadnienia te zostały ujęte na poziomie relacji pomiędzy inwestorem – Elektrárna Dukovany II (EDU II) – a głównym wykonawcą Korea Hydro & Nuclear Power (KHNP). Szczególne znaczenie mają tutaj dwa dokumenty: rozdział 6 głównych warunków kontraktowych (Terms & Conditions) oraz rozdział 3 specyfikacji CS-02 (Licensing and Permitting, Safety and Quality Document). Łącznie określają one ramy zarządzania jakością projektu, wymagania dotyczące dokumentacji jakościowej, zasady nadzoru nad realizacją prac oraz obowiązki związane z uczestnictwem podwykonawców w łańcuchu dostaw.

W pierwszej części cyklu przedstawiliśmy strukturę kontraktu EPC Dukovany oraz znaczenie podziału odpowiedzialności pomiędzy jego uczestnikami. Niniejsza publikacja rozwija ten temat, koncentrując się na wymaganiach jakościowych i ich potencjalnych konsekwencjach dla przedsiębiorstw zainteresowanych realizacją dostaw.

1. Certyfikowany system zarządzania jakością a wymagania projektu

Punktem wyjścia dla organizacji zarządzania jakością w projekcie Dukovany 5&6 jest postanowienie 6.1.1, s. 57 głównych warunków kontraktowych. Nakłada ono na KHNP obowiązek posiadania certyfikowanego systemu zarządzania jakością, zgodnego z uznanymi międzynarodowo kodeksami i standardami. W dokumencie wskazano:

“The Supplier shall have a certified quality management system (QMS)”

Postanowienie to nie ogranicza się jednak do formalnego wymogu posiadania certyfikowanego QMS. Kontrakt zobowiązuje głównego wykonawcę również do zastosowania zasad własnego systemu zarządzania w ramach Project Quality Management (PQM), obejmującego całe przedsięwzięcie. Oznacza to istotne rozróżnienie pomiędzy systemem zarządzania funkcjonującym w organizacji a systemem zarządzania jakością opracowanym na potrzeby konkretnego projektu. Ten drugi musi uwzględniać jego specyfikę, obowiązujące wymagania prawne i kontraktowe, strukturę odpowiedzialności oraz charakter realizowanych prac.

W przypadku Dukovany dokumentem opisującym sposób organizacji PQM jest Project Quality Management Manual (PQMM). Zgodnie z pkt 6.1.1 powinien on zostać przygotowany specjalnie dla projektu oraz uwzględniać wymagania rozdziału 6 Terms & Conditions i rozdziału 3 specyfikacji CS-02.

Dla przedsiębiorstw planujących wejście do łańcucha dostaw energetyki jądrowej kluczowe jest zrozumienie tej zależności. Certyfikowany system zarządzania jakością stanowi podstawę funkcjonowania organizacji, jednak to wymagania konkretnego kontraktu określają, jak należy wykorzystać ten system w praktyce, jakie procedury zastosować, jakie działania kontrolne przeprowadzić oraz w jaki sposób dokumentować zgodność realizowanych dostaw z wymaganiami projektu. Nie należy przy tym utożsamiać wymagania skierowanego do KHNP z automatycznym obowiązkiem posiadania identycznego certyfikatu przez każdego podwykonawcę. Zakres wymagań właściwych dla danego przedsiębiorstwa należy ustalić na podstawie dokumentacji zakupowej, warunków umowy oraz klasyfikacji przedmiotu dostawy.

2. Project Quality Management (PQM)

Rozdział 3 specyfikacji CS-02 rozwija wymagania dotyczące Project Quality Management, wskazując, że system ten powinien obejmować wszystkie etapy realizacji projektu. Dokument odnosi się do projektowania, budowy, uruchomienia i etapu eksploatacji, a jego podstawowym założeniem jest zapewnienie zgodności wykonywanych prac z wymaganiami kontraktu, obowiązującymi zasadami oraz dobrą praktyką inżynierską.

W praktyce oznacza to, że zarządzanie jakością nie może funkcjonować jako odrębny proces administracyjny, uruchamiany wyłącznie na potrzeby audytów lub końcowych odbiorów. Powinno stanowić część systemu zarządzania projektem i być powiązane z jego harmonogramem, procesami technicznymi, zakupami, dokumentacją oraz nadzorem nad wykonawcami.

CS-02, pkt 3.1, określa między innymi obowiązki związane z ustanowieniem, wdrożeniem, utrzymywaniem i doskonaleniem PQM. Przewiduje również monitorowanie skuteczności systemu poprzez odpowiedni program audytów, działania nadzorcze, inspekcje i badania, a także wykorzystywanie wyników tych działań w procesie doskonalenia. Warto zwrócić uwagę, że dokument wymaga uwzględnienia doświadczeń wynikających zarówno z realizacji samego projektu, jak i z innych podobnych przedsięwzięć. Wskazuje przy tym na znaczenie lessons learned, w tym informacji pochodzących z doświadczeń eksploatacyjnych oraz organizacji międzynarodowych, takich jak IAEA i WANO. Takie podejście pokazuje, że jakość w projekcie jądrowym jest rozumiana szerzej niż zgodność pojedynczego produktu z dokumentacją techniczną. Obejmuje również zdolność organizacji do identyfikowania ryzyka, uczenia się na podstawie wcześniejszych doświadczeń i skutecznego reagowania na stwierdzone problemy.

3. Dokumentacja jakościowa – od podręcznika projektu do planu kontroli i badań

Jednym z najbardziej praktycznych elementów dokumentacji Dukovany 5&6 jest określenie struktury dokumentów, które powinny tworzyć system zarządzania jakością projektu. Terms & Conditions, pkt 6.1.4, zobowiązuje KHNP do przygotowania programów zarządzania jakością dla poszczególnych etapów realizacji oraz planów jakości dla SSC i usług. Dokumenty te powinny być zgodne z zatwierdzonym przez inwestora PQMM i podlegać właściwemu procesowi zatwierdzania.

SSC (Structures, Systems and Components) oznacza konstrukcje, systemy i komponenty. Wymagania jakościowe mogą więc odnosić się zarówno do określonych elementów technicznych elektrowni, jak i usług związanych z ich projektowaniem, wykonaniem lub realizacją.

CS-02, pkt 3.2, rozwija strukturę dokumentacji, wyróżniając między innymi:

Szczególnie istotna jest relacja pomiędzy Quality Plan a Inspection and Test Plan. Plan jakości określa sposób organizacji i nadzoru nad jakością danego zakresu, natomiast ITP przekłada odpowiednie wymagania na konkretne czynności kontrolne i badawcze.

Zgodnie z CS-02, pkt 3.2.G, plany kontroli i badań powinny być przygotowywane dla odpowiednich SSC lub usług oraz pozostawać zgodne z właściwymi planami jakości. Nie są więc dokumentami tworzonymi niezależnie od pozostałych elementów systemu zarządzania. Szczegółowy sposób opracowywania takich planów, wraz z omówieniem Hold Points, Witness Points, kryteriów akceptacji i zapisów jakościowych, przedstawiliśmy w artykule NSCR „ITP w Nuclear Supply Chain, czyli jak działa Plan Kontroli i Badań?”.

4. Stopniowanie wymagań jakościowych – Graded Approach

Dokumentacja Dukovany 5&6 przewiduje stosowanie podejścia opartego na stopniowaniu wymagań jakościowych, określanego jako Graded Approach. W CS-02, pkt 3.1.GA, wskazano, że główny wykonawca powinien przyporządkować SSC oraz pozostałe elementy zakresu prac do odpowiednich klas jakościowych, uwzględniając ich znaczenie dla projektu. Następnie dla poszczególnych klas należy określić właściwy poziom zastosowania wymagań jakościowych.

Istotne jest przy tym rozróżnienie pomiędzy klasyfikacją bezpieczeństwa a wynikającym z niej lub z innych kryteriów stopniowaniem nadzoru jakościowego. Terms & Conditions, pkt 6.1.9, odwołuje się do klasyfikacji SSC zgodnie z §44 czeskiej ustawy atomowej oraz kryteriami wskazanymi w CS-02. Nie oznacza to, że wszystkie elementy elektrowni podlegają identycznym wymaganiom ani że każda organizacja uczestnicząca w projekcie musi stosować taki sam zakres procedur, inspekcji i dokumentacji. Właściwe wymagania powinny wynikać z klasyfikacji danego zakresu, jego znaczenia dla projektu oraz odpowiednich postanowień kontraktowych.

Dla przedsiębiorstw rozważających wejście do Nuclear Supply Chain jest to ważna informacja. Ocena gotowości organizacji powinna rozpoczynać się od zrozumienia, jakie produkty lub usługi może ona dostarczać i jakie wymagania będą z nimi związane. Zasady takiego podejścia szerzej opisaliśmy w publikacji „Graded Approach w Nuclear Supply Chain – dlaczego nie każdy dostawca i komponent wymaga takiego samego nadzoru?”.

5. Wymagania jakościowe wobec podwykonawców

Szczególnie istotnym elementem dokumentacji Dukovany 5&6 jest sposób, w jaki wymagania dotyczące Project Quality Management odnoszą się do kolejnych poziomów łańcucha dostaw. Terms & Conditions, pkt 6.1.10, zobowiązuje KHNP do zapewnienia, aby podwykonawcy i pozostali dostawcy uczestniczący w realizacji projektu przygotowywali i stosowali odpowiednie plany jakości dla swoich SSC i usług. Obowiązek ten nie ogranicza się wyłącznie do przedsiębiorstw posiadających bezpośrednią umowę z głównym wykonawcą. Jeszcze wyraźniej zasadę tę przedstawia CS-02, pkt 3.1.E, s. 47, wskazując na obowiązek zapewnienia, aby:

“all Subcontractors of any tier implement relevant requirements”

Oznacza to, że właściwe wymagania projektowego systemu zarządzania jakością (PQM) powinny być uwzględniane również przez podwykonawców kolejnych szczebli, w zakresie odpowiadającym realizowanym przez nich pracom. CS-02, pkt 3.2.H–HA, rozwija ten mechanizm, wskazując na konieczność przygotowywania przez podwykonawców odpowiednich planów jakości oraz planów kontroli i badań. Dokument przewiduje również ich zatwierdzanie przez głównego wykonawcę oraz przekazywanie inwestorowi planów jakości podwykonawców.

Z perspektywy przedsiębiorstwa zainteresowanego udziałem w projekcie oznacza to, że nawet realizacja stosunkowo ograniczonego zakresu produkcyjnego lub usługowego może wiązać się z koniecznością dostosowania istniejących procesów do wymagań właściwych dla konkretnego zamówienia. Szczegółowy zakres obowiązków każdego dostawcy powinien być jasno określony w dokumentacji zakupowej oraz zawartej umowie. Należy przy tym pamiętać, że wymagania nałożone na KHNP przez inwestora EDU II nie muszą w całości dotyczyć wszystkich podwykonawców. To warunki konkretnego zamówienia określają, które z tych wymagań mają zastosowanie do danego dostawcy i za których spełnienie ponosi on odpowiedzialność.

Sposób przekazywania wymagań pomiędzy kolejnymi poziomami dostawców został szerzej omówiony w artykule NSCR „Flow-down w Nuclear Supply Chain. Jak wymagania klienta trafiają do dostawców i poddostawców?”.

6. Inspekcje, badania i dokumentowanie zgodności

Wymagania jakościowe projektu Dukovany 5&6 nie kończą się na ustanowieniu systemu zarządzania i przygotowaniu odpowiednich planów. Rozdział 6.2 głównych warunków kontraktowych reguluje również uprawnienia związane z prowadzeniem inspekcji i badań.

Zgodnie z pkt 6.2.4 KHNP jest zobowiązane do przygotowania i przedstawienia inwestorowi do zatwierdzenia planów kontroli i badań opracowanych na podstawie wymagań CS-02, rozdział 3. Plany te mają określać działania kontrolne i badawcze związane z realizacją odpowiednich SSC oraz usług. Kontrakt przewiduje również udział uprawnionych przedstawicieli inwestora w określonych działaniach kontrolnych, obowiązki dotyczące powiadamiania o planowanych inspekcjach oraz dokumentowania ich wyników. Ważne jest jednak rozróżnienie pomiędzy prawem inwestora do prowadzenia nadzoru a odpowiedzialnością wykonawcy za zgodność realizowanych prac. Udział inwestora w inspekcji lub jej przeprowadzenie nie oznacza automatycznego przejęcia odpowiedzialności za jakość dostawy.

Z dokumentacji wynika, że w łańcuchu dostaw energetyki jądrowej istotne jest nie tylko przeprowadzenie wymaganych kontroli i badań, ale również właściwe udokumentowanie ich wyników. Dokumentacja jakościowa powinna pozwalać na prześledzenie poszczególnych etapów realizacji zamówienia, potwierdzenie wykonania wymaganych czynności oraz wykazanie, że dostarczone wyroby lub usługi spełniają określone wymagania techniczne i jakościowe. Szerzej zagadnienie to opisaliśmy w artykule „Nadzór nad realizacją dostaw w Nuclear Supply Chain – od produkcji do instalacji”.

7. Kultura bezpieczeństwa, niezgodności i doskonalenie

Na uwagę zasługuje również zakres zagadnień uwzględnionych w rozdziale 3.1 specyfikacji CS-02. Obok tradycyjnych elementów zarządzania jakością dokument odnosi się do kultury bezpieczeństwa, monitorowania skuteczności systemu, zarządzania ryzykiem, wykorzystywania doświadczeń oraz przeciwdziałania wprowadzaniu do projektu wyrobów podrobionych, nieautentycznych lub budzących podejrzenia – CFSI (Counterfeit, Fraudulent and Suspect Items).

W pkt 3.1.N przewidziano obowiązek ustanowienia, monitorowania, oceny i ciągłego doskonalenia kultury bezpieczeństwa w ramach PQM. Dokument wskazuje również na potrzebę zapewnienia, aby odpowiednie zasady były stosowane przez podwykonawców kolejnych szczebli łańcucha dostaw. Z kolei pkt 3.1.O odnosi się do ustanowienia, wdrożenia i doskonalenia procedury zapobiegania przedostawaniu się CFSI do SSC i usług realizowanych na potrzeby projektu.

Takie ujęcie potwierdza, że zarządzanie jakością w projekcie jądrowym obejmuje nie tylko kontrolę parametrów technicznych, lecz również sposób funkcjonowania organizacji, jej zdolność do identyfikowania zagrożeń oraz skuteczność mechanizmów zapobiegających powstawaniu i powtarzaniu się problemów. Ważnym elementem tego podejścia jest także formalne zarządzanie niezgodnościami. CS-02, pkt 3.1.K, przewiduje identyfikowanie niezgodności podczas przeglądów PQM oraz proponowanie odpowiednich rozwiązań i działań korygujących.

Nie każda stwierdzona niezgodność oznacza konieczność wprowadzenia rozbudowanych zmian systemowych, jednak każda powinna zostać oceniona i rozpatrzona zgodnie z właściwymi wymaganiami. Mechanizmy dokumentowania niezgodności, analizy przyczyn i podejmowania działań korygujących przedstawiliśmy szerzej w artykule NSCR „NCR i CAPA w Nuclear Supply Chain – od niezgodności do działań korygujących”.

8. Co z tych wymagań wynika dla polskich przedsiębiorstw?

Analiza dokumentacji projektu Dukovany 5&6 pokazuje, że samo posiadanie certyfikatów i deklarowanie zgodności z wymaganiami jakościowymi nie wystarczy, aby przedsiębiorstwo było przygotowane do realizacji dostaw dla sektora jądrowego. Kluczowa jest zdolność do zastosowania tych wymagań w praktyce od właściwego zaplanowania i organizacji prac, przez nadzór nad procesami oraz prowadzenie wymaganych kontroli i badań, aż po przygotowanie dokumentacji potwierdzającej zgodność dostarczonych wyrobów i usług z wymaganiami konkretnego zamówienia.

W przypadku przedsiębiorstw posiadających już certyfikowany system zarządzania jakością właściwym punktem wyjścia może być ocena różnic pomiędzy istniejącymi rozwiązaniami a wymaganiami wynikającymi z potencjalnego zakresu dostawy, przeprowadzenie gap-analysis. Taka analiza powinna uwzględniać między innymi sposób planowania jakości, kwalifikacje personelu, nadzór nad poddostawcami, kontrolę procesów, zarządzanie zapisami oraz postępowanie z niezgodnościami.

Nie należy jednak zakładać, że samo posiadanie certyfikatu ISO 9001, ISO 19443 lub innego standardu automatycznie potwierdza spełnienie wszystkich wymagań projektu Dukovany. Ostateczna ocena zależy od konkretnych wymagań zakupowych, klasyfikacji dostawy oraz obowiązujących postanowień kontraktowych. Warto również rozdzielić przygotowanie organizacyjne przedsiębiorstwa od formalnego procesu kwalifikacji dostawcy. Nawet dobrze rozwinięty system zarządzania jakością nie stanowi samodzielnego potwierdzenia dopuszczenia do realizacji zamówień na rzecz KHNP lub innych uczestników projektu.

Podsumowanie

Dokumentacja EPC Dukovany przedstawia zarządzanie jakością jako zintegrowany element organizacji i realizacji całego przedsięwzięcia. Certyfikowany system zarządzania głównego wykonawcy stanowi punkt wyjścia, natomiast Project Quality Management określa sposób zastosowania jego zasad w odniesieniu do konkretnych wymagań projektu. Istotną rolę odgrywają przy tym projektowe programy jakości, plany jakości dla SSC i usług, plany kontroli i badań oraz mechanizmy nadzoru nad podwykonawcami. Dokumentacja przewiduje również stopniowanie wymagań, monitorowanie skuteczności systemu, rozwijanie kultury bezpieczeństwa i wykorzystywanie doświadczeń w procesie doskonalenia.

Dla polskich przedsiębiorstw najważniejszym wnioskiem jest konieczność oceny własnego przygotowania w odniesieniu do rzeczywistego zakresu potencjalnej dostawy. Dopiero po zidentyfikowaniu właściwych wymagań można określić, jakie działania organizacyjne, techniczne i jakościowe będą niezbędne do ich spełnienia.

W kolejnej części cyklu przeanalizujemy zasady podwykonawstwa w projekcie Dukovany 5&6, ze szczególnym uwzględnieniem rozdziału 24 Terms & Conditions oraz Appendix IX – Required Conditions of Supplier's Subcontracts.

Źródła

1. Engineering, Procurement and Construction Contract for New Dukovany – Terms and Conditions, rozdział 6, pkt 6.1–6.2, s. 57–67.

2. CS-02 – Licensing and Permitting, Safety and Quality Document, rozdział 3 – Project Quality Management, s. 46–57.

3. Terms and Conditions, pkt 6.1.9–6.1.10 – klasyfikacja SSC i wymagania dotyczące planów jakości w łańcuchu dostaw.

4. CS-02, pkt 3.1 – General Requirements, w tym Graded Approach, monitorowanie PQM, kultura bezpieczeństwa i CFSI.

5. CS-02, pkt 3.2 – Quality Documents oraz pkt 3.4 – Inspections and Tests.

Publiczny rejestr kontraktu: https://www.hlidacstatu.cz/Detail/34135177

Informacja o opracowaniu

Niniejszy artykuł stanowi niezależną analizę wybranych zagadnień zawartych w publicznie dostępnej dokumentacji kontraktu EPC projektu Dukovany 5&6. Przedstawione informacje nie są oficjalną interpretacją wymagań inwestora ani wykonawcy EPC i nie stanowią potwierdzenia kwalifikacji dostawców ani informacji o aktualnych postępowaniach zakupowych. Analizę przygotowano na podstawie udostępnionych dokumentów, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z utajnienia części ich treści. Cytaty zachowano w oryginalnym brzmieniu angielskim, a ich znaczenie wyjaśniono w języku polskim. Artykuł został opracowany przez NSCR™ przy wsparciu narzędzi sztucznej inteligencji (AI). Za interpretację merytoryczną, wnioski i ostateczną treść publikacji odpowiada autor.